Scenariusze
Fundacja rodzinna w praktyce – cztery typowe sytuacje
Poniższe scenariusze są modelowe: złożyłem je z sytuacji, które powtarzają się w rozmowach z fundatorami, a nie opisują spraw konkretnych klientów. Przy każdym wypisuję pytania, które trzeba rozstrzygnąć, i ryzyka, na które trzeba uważać. Odpowiedzi zależą od rodziny – szukam ich razem z fundatorem. W jednym scenariuszu odpowiedź brzmi: nie zakładaj fundacji.
Scenariusz 1
Firma produkcyjna, troje dzieci, jedno w zarządzie
- Sytuacja
- Fundator ma 64 lata i 100% udziałów w spółce z o.o. Córka od dziesięciu lat jest wiceprezesem, synowie pracują poza firmą. Fundator chce, żeby firma została w rodzinie, a dzieci były traktowane sprawiedliwie, choć niekoniecznie jednakowo.
- Do rozstrzygnięcia
- Czy wszystkie dzieci mają mieć takie same prawa do świadczeń, skoro tylko córka pracuje w firmie?
- Kto kieruje fundacją, a kto spółką – i czy mogą to być te same osoby?
- Jaka część zysku zostaje w spółce na rozwój, a jaka trafia do rodziny?
- Kto przejmie uprawnienia fundatora, gdy go zabraknie?
- Na co uważać
- Konflikt interesów córki, która kieruje spółką należącą do fundacji, z której korzysta także jej rodzeństwo. Bez zasad dywidendy każdy rok staje się sporem: synowie chcą wypłat, córka chce inwestycji.
Scenariusz 2
Małżeństwo z kilkunastoma mieszkaniami na wynajem
- Sytuacja
- Małżonkowie po sześćdziesiątce mają kilkanaście mieszkań, część wynajmowaną długoterminowo, a część przez operatora na doby. Chcą przekazać je dzieciom, nie dzieląc portfela.
- Do rozstrzygnięcia
- Które mieszkania wnieść do fundacji, a które zostawić poza nią?
- Czy obecny model najmu da się utrzymać po 2027 r., czy trzeba go zmienić?
- Na jakich zasadach dzieci mogą korzystać z mieszkań należących do fundacji?
- Na co uważać
- Od 2027 r. – jeśli ustawa wejdzie w życie – najem przez operatora i na doby traci zwolnienie, a najem bezpośredni na cele mieszkaniowe je zachowuje. Mieszkanie zajmowane przez dziecko bez czynszu to ukryty zysk. Jeśli mieszkania już są w fundacji, do końca 2027 r. można zwrócić lokale mieszkalne poprzedniemu właścicielowi bez podatku – ale to decyzja na rachunku, nie na odruchu.
Scenariusz 3
Rodzina z córką mieszkającą w Niemczech
- Sytuacja
- Fundator z Wielkopolski ma udziały w dwóch spółkach i nieruchomość komercyjną. Starsza córka od lat mieszka i pracuje w Niemczech, młodsza w Polsce.
- Do rozstrzygnięcia
- Czy córki mają dostawać świadczenia w tej samej formie, skoro mieszkają w różnych krajach?
- Jak niemiecki fiskus potraktuje świadczenie z polskiej fundacji – i kto sprawdzi to przed pierwszą wypłatą?
- Czy dokumenty fundacji mają być dostępne także po niemiecku? Mogę je przygotować w obu językach.
- Na co uważać
- Polskie zwolnienie z PIT nie przesądza o opodatkowaniu w innym kraju. Od 2027 r. dochodzą przepisy o zagranicznych jednostkach kontrolowanych i exit tax – ważne, jeśli fundacja miałaby mieć aktywa za granicą.
Scenariusz 4
Przedsiębiorca, który za dwa lata chce sprzedać spółkę
- Sytuacja
- Czterdziestopięciolatek, właściciel spółki technologicznej, rozmawia z inwestorem o sprzedaży w ciągu dwóch lat. Słyszał, że „przez fundację sprzeda bez podatku”.
- Do rozstrzygnięcia
- Czy fundacja ma sens dopiero po sprzedaży – dla pieniędzy z transakcji, jako długoterminowy rodzinny portfel?
- Co ze spółką ma się stać, jeśli transakcja nie dojdzie do skutku?
- Na co uważać
- Fundacji nie zakłada się pod jedną transakcję. Od 2027 r. – jeśli ustawa wejdzie w życie – mienie wniesione do fundacji obejmie dwuletnia karencja liczona od końca roku wniesienia, a przepisy o unikaniu opodatkowania działają już dziś. Konstrukcje „kup fundację, sprzedaj bez podatku” to dokładnie to, co ustawodawca od dwóch lat próbuje zamknąć. Uczciwa odpowiedź bywa najtańszą usługą, jaką mogę zaoferować.
Stan prawny: 8 listopada 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną w indywidualnej sprawie.