Statut fundacji rodzinnej: co musi zawierać i co musisz rozstrzygnąć, zanim pójdziesz do notariusza

Statut to nie formularz

Fundator ustala statut, a statut sporządza się w formie aktu notarialnego (art. 26 ust. 1). To dokument ustrojowy fundacji: przesądza, kto i na jakich zasadach korzysta z majątku, kto nim zarządza, kto kogo kontroluje i jak rodzina rozstrzyga spory – także wtedy, gdy fundatora już nie ma.

Wzory statutów zwykle powtarzają ustawowe minimum. Tam, gdzie statut milczy, rozstrzyga ustawa, a w sporze – sąd. Rozwiązania domyślne z ustawy rzadko pasują do konkretnej rodziny, a zmiana statutu po śmierci fundatora bywa trudna albo niemożliwa.

Co statut musi zawierać

Według art. 26 ust. 2 ustawy statut określa:

• nazwę fundacji – z oznaczeniem „Fundacja Rodzinna” – i jej siedzibę;
• szczegółowy cel fundacji;
• beneficjentów albo sposób ich określenia oraz zakres przysługujących im uprawnień;
• zasady prowadzenia listy beneficjentów;
• zasady i szczegółowy tryb zrzeczenia się uprawnień przez beneficjenta;
• czas trwania fundacji, jeśli ma być oznaczony;
• wartość funduszu założycielskiego – co najmniej 100 000 zł (art. 17);
• zasady powoływania i odwoływania członków organów, ich uprawnienia i obowiązki oraz zasady reprezentacji;
• kto zatwierdza czynności zarządu fundacji w organizacji, czyli przed wpisem do rejestru;
• co najmniej jednego beneficjenta uprawnionego do udziału w zgromadzeniu beneficjentów;
• zasady zmiany statutu;
• przeznaczenie mienia po rozwiązaniu fundacji, w tym beneficjenta uprawnionego do tego mienia.

Co statut może zawierać

Statut może regulować także inne sprawy (art. 26 ust. 3) – między innymi zasady współpracy organów, szczegółowe okoliczności rozwiązania fundacji i wytyczne dotyczące inwestowania majątku. Może też powołać radę nadzorczą, która jest obowiązkowa dopiero wtedy, gdy beneficjentów jest więcej niż 25 (art. 64 ust. 2).

W praktyce to postanowienia fakultatywne odróżniają statut, który chroni rodzinę, od statutu, który tylko spełnia wymogi rejestracji.

Pięć obszarów, w których zapadają decyzje

Z każdym fundatorem przechodzę przez trzydzieści decyzji, które składają się na statut – od nazwy fundacji po jej rozwiązanie. Układają się w pięć obszarów.

I. Cel i tożsamość

Po co fundacja istnieje, jak długo ma działać i z jakim majątkiem startuje. Cel wyznacza granice wszystkiego, co zarząd zrobi z majątkiem przez następne dziesięciolecia.

II. Beneficjenci

Kto korzysta z majątku, w jakim zakresie i na jakich warunkach – także osoby, które jeszcze się nie urodziły, i te, które wejdą do rodziny przez małżeństwo. W tym obszarze zaczyna się większość rodzinnych sporów.

III. Majątek i inwestowanie

Kto decyduje o najważniejszych składnikach majątku – spółce, nieruchomościach, oszczędnościach – i w jakich granicach. Od tej części zależą też skutki podatkowe świadczeń dla rodziny.

IV. Organy i władza

Kto kieruje fundacją dziś, a kto po Tobie; kto kogo kontroluje i co się dzieje, gdy fundator nie może już działać. Ustawa daje tu rozwiązania domyślne, które rzadko pasują do konkretnej rodziny.

V. Zmiany, konflikty, koniec

Jak statut się zmienia, jak rodzina rozstrzyga spory i kiedy fundacja się kończy. Te postanowienia pisze się z myślą o dniu, w którym fundatora nie będzie już przy stole.

Jak pracuję nad statutem

Informacja o wykonywaniu zawodu radcy prawnego

1. Rozmowa wstępna. Ustalamy, czy fundacja ma u Ciebie sens i jaki majątek miałaby objąć.
2. Trzydzieści decyzji. Przechodzimy przez nie razem, w Twoim tempie, często z udziałem małżonka. Przy każdej omawiam możliwe rozwiązania i ich skutki. Większość nie ma jednej dobrej odpowiedzi – ma odpowiedź dobrą dla Twojej rodziny.
3. Projekt statutu. Piszę statut z Twoich rozstrzygnięć, nie z wzoru. Jeśli współpracujesz z doradcą podatkowym, uzgadniam z nim strukturę przed wizytą u notariusza.
4. Notariusz i rejestr. Z gotowym projektem idziesz do notariusza, potem składamy wniosek do rejestru (założenie krok po kroku).