Czy fundacja rodzinna jest dla Ciebie? Dziesięć pytań, które zadaję na pierwszym spotkaniu

1. Czy myślisz o majątku w perspektywie pokoleń, a nie najbliższych lat?

   Fundacja rodzinna jest narzędziem na dekady. Ustawa wyznacza jej trzy zadania: gromadzić mienie, zarządzać nim w interesie beneficjentów i spełniać na ich rzecz świadczenia (art. 2 ustawy o fundacji rodzinnej). Jeśli planujesz sprzedać firmę w ciągu dwóch–trzech lat, fundacja nie jest do tego narzędziem. Sprzedaż mienia nabytego wyłącznie w celu dalszego zbycia wypada poza zwolnienie już dziś, a od 2027 r. – jeśli ustawa wejdzie w życie – dojdzie dwuletnia karencja dla mienia wniesionego.

2. Czy wartość majątku uzasadnia koszt struktury?

   Ustawowe minimum funduszu założycielskiego to 100 000 zł (art. 17). Fundacja ma jednak stałe koszty: notariusza, księgowość, obsługę organów, a także audyt przeprowadzany co najmniej raz na cztery lata (art. 79). W praktyce rachunek zaczyna się spinać przy majątku liczonym w milionach złotych, nie w setkach tysięcy.

3. Czy wiesz, kto ma być beneficjentem – i kto nie ma być?

   Beneficjentem może być osoba fizyczna, także Ty sam, albo organizacja pozarządowa. Najtrudniejsze decyzje dotyczą nie dzieci, lecz małżonków dzieci, przyszłych wnuków i dziecka, które w firmie nie pracuje. Jeśli nie potrafisz tego dziś rozstrzygnąć, statut rozstrzygnie to za Ciebie – niekoniecznie tak, jak byś chciał.

4. Czy chcesz zachować kontrolę za życia, czy oddać ją od razu?

   Fundator może zasiadać w zarządzie, być beneficjentem i zastrzec sobie w statucie szerokie uprawnienia. Może też od początku oddać ster. Oba modele są legalne, ale wymagają innego statutu, innej rady nadzorczej i innego planu na dzień, w którym Ciebie zabraknie.

5. Czy w rodzinie są napięcia, które po Twojej śmierci wybuchną?

   Fundacja porządkuje relacje majątkowe, ale ich nie leczy. Jeśli konflikt jest prawdopodobny, statut musi go przewidzieć: rada nadzorcza z osobą spoza rodziny, jasne zasady zmiany statutu, klauzula mediacyjna lub arbitrażowa. Fundacja bez takich mechanizmów staje się areną sporu, a nie jego zaporą.

6. Czy Twój majątek to głównie firma, nieruchomości czy kapitał?

   Każdy rodzaj mienia da się wnieść, ale każdy rodzi inne pytania. Firma operacyjna zostaje w spółce, a fundacja staje się jej wspólnikiem – wtedy kluczowa jest relacja statutu do umowy spółki (więcej). Najem nieruchomości jest dozwoloną działalnością (art. 5 ust. 1 pkt 2), ale najem krótkoterminowy od 2027 r. prawdopodobnie straci preferencję podatkową.

7. Czy masz zobowiązania lub spory, które wierzyciele mogliby podnieść?

   Fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem za jego zobowiązania powstałe przed jej ustanowieniem, w tym alimentacyjne, i tej odpowiedzialności nie można wyłączyć bez zgody wierzyciela (art. 8 ust. 1). Odpowiada do wartości mienia wniesionego przez fundatora (art. 9) – czyli dokładnie tego majątku, który chciałeś chronić. Wierzyciel może też sięgnąć po skargę pauliańską. Fundacja chroni majątek przed przyszłym ryzykiem, nie przed istniejącymi długami (więcej o granicach ochrony).

8. Czy liczysz na to, że fundacja „wyłączy” zachowek?

   Nie wyłączy. Fundusz założycielski wniesiony w ciągu dziesięciu lat przed śmiercią fundatora dolicza się do spadku przy obliczaniu zachowku, a świadczenia z fundacji zalicza się na zachowek beneficjenta (art. 993, 994¹ i 996 Kodeksu cywilnego). Nowe są za to dwa narzędzia: umowa o zrzeczenie się samego prawa do zachowku (art. 1048 § 2 k.c.) oraz możliwość odroczenia zachowku, rozłożenia go na raty, a wyjątkowo jego obniżenia (art. 997¹ k.c.). Zachowek planuje się z rodziną, nie przeciw niej.

9. Czy jesteś gotowy na fundację w organizacji przez rok lub dłużej?

   Rejestr prowadzi jeden sąd dla całej Polski – Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim – i ma wielomiesięczne zaległości. Latem 2026 r. na wpis czekało ponad 3200 fundacji. Fundacja w organizacji może już nabywać prawa i zaciągać zobowiązania (art. 23 ust. 3), ale część banków odmawia jej rachunku przed wpisem. Ten okres trzeba zaplanować, nie przeczekać (jak to zrobić).

10. Czy akceptujesz, że prawo podatkowe fundacji będzie się zmieniać?

    W 2025 r. Sejm uchwalił zaostrzenie, które Prezydent zawetował. W 2026 r. uchwalił kolejne, które czeka na jego decyzję. Kto zakłada fundację wyłącznie dla dzisiejszej stawki podatku, zakłada ją ze złego powodu. Kto zakłada ją dla ciągłości majątku, zniesie zmianę stawki z 15 na 19 procent (monitor zmian).

Stan prawny: 8 listopada 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną w indywidualnej sprawie.