Jak założyć fundację rodzinną – siedem kroków od decyzji do wpisu

1. Zwykle 2–6 tygodni

   Decyzje i projekt struktury

   Zanim powstanie jakikolwiek dokument, trzeba ustalić trzy rzeczy: co wchodzi do fundacji, kto z niej korzysta i kto nią kieruje – dziś i po Twojej śmierci. Do tego analiza podatkowa wnoszonego mienia: inna dla udziałów, inna dla nieruchomości, inna dla majątku z działalności gospodarczej. Na tym etapie przechodzę z fundatorem przez trzydzieści decyzji, które składają się na statut; jeśli współpracujesz z doradcą podatkowym, uzgadniam z nim strukturę przed pierwszą wizytą u notariusza.

2. Jeden dzień u notariusza

   Akt założycielski i statut

   Oświadczenie o ustanowieniu fundacji składa się w akcie założycielskim albo w testamencie – w formie aktu notarialnego (art. 22). W tej samej formie sporządza się statut (art. 26 ust. 1). Fundator ustala w nim fundusz założycielski – nie mniej niż 100 000 zł (art. 17) – i powołuje organy wymagane przez ustawę i statut. Radę nadzorczą trzeba ustanowić, gdy beneficjentów jest więcej niż 25 (art. 64 ust. 2).

   Z chwilą sporządzenia aktu założycielskiego powstaje fundacja rodzinna w organizacji – art. 23 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej.

3. Razem z aktem

   Spis mienia

   Spis wskazuje każdy wnoszony składnik, osobę, która go wnosi, oraz jego rodzaj i wartość według stanu i cen z chwili wniesienia (art. 27 ust. 1). Sporządza się go na piśmie, a zarząd aktualizuje go przy każdym kolejnym wniesieniu. Spis zawiera też proporcje mienia wniesionego przez każdego fundatora (art. 27 ust. 4). Od tych proporcji przez lata zależy, w jakiej części świadczenia dla rodziny są zwolnione z PIT. Błąd w spisie nie znika – przenosi się na każdą wypłatę.

4. Przed złożeniem wniosku

   Wniesienie funduszu założycielskiego

   Przy fundacji ustanowionej w akcie założycielskim fundusz trzeba wnieść przed wpisem do rejestru; przy fundacji ustanowionej w testamencie – w ciągu dwóch lat od wpisu (art. 21 pkt 5). Forma zależy od rodzaju mienia: nieruchomość wymaga aktu notarialnego, udziały w spółce z o.o. – formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi i sprawdzenia ograniczeń w umowie spółki. Wniesienie majątku wspólnego małżonków wymaga zgody współmałżonka.

   Wniesienie mienia co do zasady nie rodzi podatku dochodowego ani podatku od spadków i darowizn. Ostrożnie z VAT, gdy mienie pochodzi z Twojej działalności gospodarczej – przekazanie nieruchomości czy środków trwałych z firmy może być opodatkowane (więcej o podatkach).

5. Najpóźniej w ciągu 6 miesięcy od aktu

   Zgłoszenie do rejestru

   Rejestr fundacji rodzinnych prowadzi wyłącznie Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim (art. 4 ust. 2). Fundację zgłasza fundator; przy fundacji z testamentu – zarząd (art. 114). Na złożenie wniosku jest sześć miesięcy od dnia sporządzenia aktu założycielskiego albo ogłoszenia testamentu. Po tym terminie – albo po prawomocnej odmowie wpisu – fundacja w organizacji ulega rozwiązaniu (art. 85).

6. Dziś zwykle ponad rok

   Fundacja w organizacji – czas oczekiwania

   To etap, którego nikt nie lubi, a który trzeba zaplanować. Fundacja w organizacji zarządza we własnym imieniu posiadanym majątkiem, nabywa prawa, w tym nieruchomości, zaciąga zobowiązania, pozywa i jest pozywana (art. 23 ust. 3). Reprezentuje ją fundator albo ustanowiony przez niego pełnomocnik, a w przypadkach wskazanych w ustawie – zarząd (art. 23 ust. 4). Czynności fundatora i pełnomocnika zatwierdza potem uchwałą zarząd, a czynności samego zarządu – podmiot wskazany w statucie (art. 23 ust. 5).

   Najczęstszy problem praktyczny to bank. Ministerstwo Finansów stoi na stanowisku, że fundacja w organizacji nie zgłasza się do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych, a banki wymagają takiego zgłoszenia przy otwieraniu rachunku. Część banków odmawia, część otwiera rachunek za dodatkową opłatą. Warto to ustalić przed aktem, a nie po nim.

   Od 29 lipca 2026 r. wnioski o odpisy i zaświadczenia z rejestru można składać e-mailem, a podstawowe dane fundacji są dostępne przez internet. Samo rozpoznanie wniosku o wpis nadal trwa wiele miesięcy.

7. W dniu wpisu i zaraz po nim

   Wpis i pierwsze tygodnie

   Z chwilą wpisu fundacja w organizacji staje się fundacją rodzinną, uzyskuje osobowość prawną i przejmuje wszystkie swoje dotychczasowe prawa i obowiązki (art. 24). W ciągu 14 dni od wpisu trzeba zgłosić fundację do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych. Każdą późniejszą zmianę danych zgłasza się do rejestru w ciągu 7 dni (art. 122 ust. 1). Pierwsze posiedzenia organów, lista beneficjentów, rachunek bankowy, księgi – o tym na stronie obowiązki po rejestracji.

Stan prawny: 8 listopada 2026 r. Tekst ma charakter informacyjny i nie jest poradą prawną w indywidualnej sprawie.