Fundacja rodzinna jako wspólnik: jak pogodzić statut fundacji z umową spółki

Dlaczego fundacja nie prowadzi firmy sama

Fundacja może prowadzić działalność gospodarczą tylko w zakresie wymienionym w art. 5 ustawy. Może przystępować do spółek i w nich uczestniczyć (art. 5 ust. 1 pkt 3), udzielać pożyczek spółkom, w których ma udziały lub w których jest wspólnikiem (pkt 5), i swobodnie zbywać udziały oraz akcje (ust. 3). Działalność operacyjna – produkcja, handel, usługi – kończy się dla fundacji stawką sankcyjną 25% CIT. Dlatego typowy model to dwa piętra: spółka prowadzi biznes i wypłaca dywidendę, fundacja ją otrzymuje bez podatku i decyduje, ile zostaje w fundacji, a ile trafia do rodziny w formie świadczeń.

Wniesienie udziałów – lista kontrolna

1. Umowa spółki. Sprawdzam ograniczenia zbycia udziałów: wymóg zgody spółki, prawo pierwszeństwa, prawo pierwokupu. Jeśli są, trzeba je spełnić albo najpierw zmienić umowę.
2. Forma. Przeniesienie udziałów w spółce z o.o. wymaga formy pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi (art. 180 k.s.h.).
3. Małżonek. Jeśli udziały należą do majątku wspólnego, potrzebna jest zgoda współmałżonka.
4. Zawiadomienie spółki o przejściu udziałów, z dowodem (art. 187 k.s.h.), i aktualizacja listy wspólników w KRS.
5. Spis mienia. Udziały trafiają do spisu z wartością z chwili wniesienia – od tego zależą proporcje dla PIT.
6. Plan sprzedaży. Jeśli w horyzoncie dwóch–trzech lat rozważasz sprzedaż spółki, rozmawiamy o tym przed wniesieniem. Od 2027 r. mienie wniesione do fundacji obejmie dwuletnia karencja, a fundacja zakładana pod szybką sprzedaż to dokładnie ta konstrukcja, którą ustawodawca chce ograniczyć.

Co zmienić w umowie spółki

• Wybór i odwoływanie zarządu spółki. Gdy fundacja jest jedynym lub większościowym wspólnikiem, w praktyce o zarządzie spółki decyduje zarząd fundacji. Umowa spółki może przewidzieć radę nadzorczą albo uprawnienia osobiste – i powinna, jeśli w firmie pracują różne gałęzie rodziny.
• Polityka dywidendowa. Ile zysku zostaje w spółce na rozwój, ile trafia do fundacji. Bez tej zasady każdy rok staje się negocjacją między dziećmi pracującymi w firmie a tymi, które żyją ze świadczeń.
• Pozostali wspólnicy. Jeśli fundacja nie ma wszystkich udziałów – prawo przyłączenia się do sprzedaży i prawo przymusowego przyłączenia, mechanizm na wypadek impasu, zasady wyceny.
• Dziedziczenie udziałów. Udziały w fundacji nie wchodzą do spadku po fundatorze. Udziały innych wspólników nadal tak – art. 183 k.s.h. pozwala uregulować, co się z nimi stanie.

Co musi znaleźć się w statucie fundacji

• Kto głosuje w imieniu fundacji na zgromadzeniu wspólników i na jakich warunkach.
• Zgody rady nadzorczej fundacji albo fundatora na czynności kluczowe dla spółki: zbycie udziałów, zmianę umowy spółki, podwyższenie kapitału, połączenie, podział, powołanie i odwołanie zarządu spółki.
• Konflikt interesów. Członek zarządu fundacji, który jest jednocześnie prezesem spółki, ocenia sam siebie. Statut powinien przewidzieć wyłączenie od głosowania albo zgodę rady.
• Świadczenia a praca w firmie. Czy dziecko pracujące w spółce dostaje wynagrodzenie i świadczenia, czy tylko wynagrodzenie. Warto to przesądzić, zanim ktoś zacznie liczyć.

Spółki osobowe od 2027 r.

Fundacja może być wspólnikiem spółki komandytowej czy jawnej. Od 2027 r. – jeśli ustawa wejdzie w życie – dochód ze spółek transparentnych podatkowo traci zwolnienie w tej części, w której nie byłby zwolniony, gdyby fundacja osiągnęła go bezpośrednio. Spółka komandytowa wynajmująca lokale podmiotom niepowiązanym zachowa preferencję; spółka produkcyjna – nie. Struktury z fundacją jako komandytariuszem trzeba przejrzeć przed 1 stycznia 2027 r.

Zarząd fundacji też odpowiada

Członek zarządu fundacji rodzinnej zarządza cudzym majątkiem w interesie beneficjentów i odpowiada za szkodę wyrządzoną działaniem sprzecznym z ustawą albo statutem. Od siedemnastu lat zajmuję się odpowiedzialnością członków zarządów spółek; te same mechanizmy – dokumentowanie decyzji, procedury zgód, regulamin organu – wbudowuję w fundacje. Więcej o tej części mojej praktyki na pawlowski-partners.pl.