Podatki fundacji rodzinnej i beneficjentów – kto, kiedy i ile płaci

Stan prawny: obowiązujące przepisy na 8 listopada 2026 r. oraz ustawa uchwalona 22 października 2026 r., która czeka na decyzję Prezydenta. Wszędzie, gdzie piszę o 2027 r., chodzi o tę ustawę. Aktualny stan: monitor zmian.

1. Fundacja: zwolnienie, dopóki działa w granicach ustawy

Fundacja rodzinna jest podmiotowo zwolniona z CIT (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT) w zakresie działalności dozwolonej przez art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej. W praktyce oznacza to, że bez podatku fundacja:

• otrzymuje dywidendy ze spółek i sprzedaje udziały oraz akcje;
• wynajmuje i wydzierżawia nieruchomości osobom trzecim;
• inwestuje w fundusze, papiery wartościowe i instrumenty pochodne;
• udziela pożyczek spółkom, w których ma udziały, i beneficjentom;
• sprzedaje mienie, o ile nie nabyła go wyłącznie po to, żeby je sprzedać.

Dochód z działalności wykraczającej poza ten katalog – na przykład z handlu towarami kupionymi do odsprzedaży – jest opodatkowany sankcyjną stawką 25%. Dlatego fundacja nie prowadzi firmy sama, tylko jest wspólnikiem spółki, która ją prowadzi (więcej).

2. Podatek „na wyjściu”: 15%, od 2027 r. 19%

Fundacja płaci CIT w trzech sytuacjach: gdy wypłaca świadczenie beneficjentowi albo fundatorowi, gdy przekazuje mienie przy rozwiązaniu oraz gdy przysparza korzyści, którą ustawa uznaje za ukryty zysk (art. 24q ustawy o CIT). Stawka wynosi dziś 15%. Ustawa uchwalona w październiku 2026 r. podnosi ją do 19% od pierwszego roku podatkowego fundacji rozpoczętego po 31 grudnia 2026 r. Liczy się moment wypłaty albo postawienia świadczenia do dyspozycji, nie rok, w którym fundacja zarobiła pieniądze. Dywidenda otrzymana w 2025 r. i wypłacona synowi w 2027 r. zostanie opodatkowana według stawki 19%.

Podatek obciąża majątek fundacji, a nie kwotę, którą dostaje beneficjent.

3. Beneficjent: zero, 10 albo 15 procent

Zwolnienie z PIT działa proporcjonalnie. Mienie wniesione darowizną lub w spadku przez małżonka, zstępnych, wstępnych albo rodzeństwo fundatora liczy się jako wniesione przez fundatora; mienie od innych osób – jako wniesione przez samą fundację, i w tej części zwolnienie nie działa (art. 28 ustawy o fundacji rodzinnej). Gdy fundatorami są dwie osoby niespokrewnione, na przykład wspólnicy, świadczenie dla syna jednego z nich jest zwolnione tylko w części odpowiadającej mieniu wniesionemu przez jego ojca. Dlatego tak ważny jest spis mienia i to, kto formalnie jest fundatorem.

4. Przykład: świadczenie 100 000 zł

Uproszczenie: kwoty dla roku 2027 zakładają wejście w życie uchwalonej ustawy i rok podatkowy fundacji równy kalendarzowemu. Fundacje z innym rokiem podatkowym stosują stare zasady do końca roku rozpoczętego przed 2027 r.

5. Ukryte zyski – gdzie najłatwiej o błąd

Ukryty zysk to korzyść, którą fundacja przysparza fundatorowi, beneficjentowi albo podmiotom z nimi powiązanym poza formalnym świadczeniem. Typowe przykłady z praktyki:

• mieszkanie fundacji zajmowane przez córkę bez czynszu albo za czynsz niższy niż rynkowy;
• pożyczka dla beneficjenta bez oprocentowania albo bez realnego planu spłaty;
• samochód fundacji używany przez rodzinę prywatnie;
• wynagrodzenie członka zarządu z rodziny wyraźnie wyższe niż rynkowe.

Ukryty zysk jest opodatkowany jak świadczenie. Od 2027 r. katalog się rozszerza: ukrytym zyskiem staje się także pożyczka dla fundatora lub spółki powiązanej niespłacona w terminie oraz należność od fundatora, beneficjenta lub podmiotu powiązanego, która zostanie umorzona, przedawni się albo zostanie odpisana jako nieściągalna.

6. Wniesienie mienia

Wniesienie mienia do fundacji co do zasady nie rodzi PIT, CIT, podatku od spadków i darowizn ani PCC. Dwie pułapki:

• VAT – gdy wnosisz składniki z działalności gospodarczej, np. nieruchomość z ewidencji środków trwałych, przekazanie może być opodatkowane.
• Karencja od 2027 r. – jeśli fundacja sprzeda mienie wniesione lub przekazane jej nieodpłatnie przed upływem dwóch lat od końca roku wniesienia, dochód ze sprzedaży będzie opodatkowany (nowy art. 6 ust. 8 pkt 2 ustawy o CIT). Mienie wniesione w 2027 r. – w styczniu czy w grudniu – będzie można sprzedać bez tego podatku najwcześniej 1 stycznia 2030 r. Mienia wniesionego do końca 2026 r. karencja nie obejmuje, choć Ministerstwo Finansów zastrzega, że wobec sztucznych konstrukcji nadal działają przepisy o unikaniu opodatkowania.

7. Najem, spółki osobowe, struktury zagraniczne – od 2027 r.

• Najem mieszkań pozostaje zwolniony tylko wtedy, gdy fundacja wynajmuje bezpośrednio i wyłącznie na cele mieszkaniowe. Najem przez operatora i lokale na zakwaterowanie krótkoterminowe tracą zwolnienie – także dla mienia, które fundacja już ma.
• Spółki transparentne podatkowo (np. komandytowe) – zwolnienie traci ta część dochodu, która nie byłaby zwolniona, gdyby fundacja osiągnęła ją bezpośrednio.
• CFC i exit tax – fundacje zostają objęte przepisami o zagranicznych jednostkach kontrolowanych i podatkiem od niezrealizowanych zysków.

Szczegóły i przepisy przejściowe, w tym okno do końca 2027 r. na bezpodatkowy zwrot mieszkań poprzedniemu właścicielowi: monitor zmian.